top

Doskonała konkurencja, brak konkurencji, niedoskonała konkurencja

Ceny transferowe w warunkach doskonale konkurencyjnego rynku półproduktów
Główną cechą charakterystyczną rynku doskonale konkurencyjnego jest to, iż żaden z jego uczestników, tj. sprzedawców i nabywców, nie wpływa swoimi decyzjami na poziom ceny rynkowej.

Teoretyczna konstrukcja modelu doskonałej konkurencji opiera się na czterech podstawowych założeniach:

  • Założenie jednorodności produktu – produkty każdego z producentów są identyczne, stanowią względem siebie substytuty. Równocześnie kupujący traktują i oceniają produkty oferowane przez wielu producentów jako identyczne.
  • Założenie pełnej mobilności czynników produkcji – nie istnieją przeszkody społeczne, prawne bądź ekonomiczne, wchodzenia i wychodzenia przedsiębiorstw z rynku i na rynek.
  • Znaczna liczba sprzedawców i nabywców – rynek składa się z wielu sprzedawców
    / producentów i z wielu nabywców. Jednak udział producentów w globalnej podaży oraz udział kupujących w globalnym popycie jest stosunkowo niewielki.
  • Założenie doskonałej informacji o rynku – sprzedawcy jak i nabywcy posiadają pełną informację o produkcie i jego cenie.

Dlatego też w sytuacji doskonałej konkurencji optymalną ceną transferową jest cena rynkowa. „Oddział – sprzedawca” określa wielkość produkcji na poziomie, przy którym dochodzi do zrównania kosztu krańcowego z ceną. W sytuacji, gdy podaż jest nie wystarczająca jeśli chodzi o zapotrzebowanie „oddziału – nabywcy”, jest on poniekąd zmuszony do dokonania zakupu brakującej wielkości produktu na rynku zewnętrznym. Natomiast w sytuacji, gdy wielkość produkcji przekroczy popyt wewnętrzny, oddział – dostawca dokonuje sprzedaży nadwyżki wyprodukowanych dóbr na rynku zewnętrznym.

W przypadku, gdy koszty wytworzenia danego produktu przewyższają cenę rynkową wówczas „oddział – dostawca” otrzymuje sygnał, że jego działalność przynosi stratę. Jeśli „oddział – nabywca” będzie dokonywał całościowego zaopatrzenia na rynku zewnętrznym, wówczas przedsiębiorstwo postrzegane jako jedna spójna całość zmaksymalizuje swój zysk. Z kolei z drugiej strony, jeśli cena rynkowa półproduktu zwiększona o koszty związane z jego dalszą obróbką przez „oddział – nabywcę” przekracza cenę produktu końcowego, uznać należy, że korzystne będzie wówczas zamknięcie „oddziału – nabywcy”. Możliwe jest zwiększenie zysku przez przedsiębiorstwo, jeśli produkt przez nie wytwarzany będzie ono zbywało na rynku zewnętrznym. Przy czym należy wskazać, iż cena rynkowa powinna pokryć koszty związane z jego wyprodukowaniem.[1]

Dla zapewnienia efektywnej alokacji zasobów, przedsiębiorstwa powinny kierować się ceną rynkową przy ustalaniu ceny transferowej w ramach przedsiębiorstwa zdywizjonalizowanego . Poza tym cena rynkowa jest obiektywnym źródłem informacji, gdyż przedsiębiorstwo może porównać swoje dokonania do dokonań i wyników zbliżonych przedsiębiorstw działających w realiach rynku zewnętrznego. Należy również wskazać, iż poszczególne oddziały danego przedsiębiorstwa powinny redukować koszty tak, aby w przyszłości osiągały zyski z prowadzonej działalności.

W sytuacji, gdy nabywca dokonuje całościowych zakupów na rynku zewnętrznym wówczas dostawca otrzymuje sygnał, że powinien całą swoją podaż przekierować na rynek zewnętrzny. Przy takim założeniu sprzedaż wewnętrzna nie występuje. Niemniej jednak sprzedaż na rynek zewnętrzny niesie za sobą konieczności poniesienia dodatkowych kosztów (chociażby reklamy, upustów, ubezpieczenia, itp.), które nie występują przy sprzedaży do wnętrza przedsiębiorstwa. W takiej sytuacji oznacza to, że przedsiębiorstwo to generuje mniejszy zysk, co jest związane z ponoszeniem dodatkowych kosztów wskazanych powyżej. Zatem można stwierdzić, iż optymalną ceną, jest cena rynkowa pomniejszona o koszty związane ze sprzedażą. Dlatego też taka sytuacja skłania nabywcę do dokonywania zakupów wewnątrz przedsiębiorstwa, co jest równie korzystne dla przedsiębiorstwa traktowanego jako jedna całość.

Ceny transferowe w warunkach braku rynku półproduktów
W związku z tym, iż przedmiotem wymiany wewnątrz przedsiębiorstwa bardzo często są unikatowe i jedyne w swoim rodzaju półprodukty, nie mają one swych substytutów na rynku zewnętrznym, co prowadzi do tego, że nie można ustalać ceny transferowej kierując się rynkiem zewnętrznym.

Punkt, w którym zrównuje się krańcowy przychód ze sprzedaży finalnego dobra z kosztem krańcowym jego wytworzenia  wyznacza optymalny poziom produkcji w danym przedsiębiorstwie. Zatem w sytuacji, gdy brak jest rynku zewnętrznego odbiorca dokonuje zakupów u wewnętrznego dostawcy. Wówczas koszt krańcowy produkcji dobra finalnego jest sumą kosztu krańcowego dostawcy i kosztu krańcowego odbiorcy, związanego z przetworzeniem półproduktu. Poniżej równanie optimum przedsiębiorstwa:

Koszt krańcowy dostawcy
+
koszt krańcowy odbiorcy
=
przychód krańcowy odbiorcy
[2]

Zatem w warunkach braku konkurencji optymalną ceną transferową jest krańcowy koszt wytworzenia półproduktu, który ponosi dostawca w punkcie optimum. Jest tak dla wielkości produkcji, gdzie koszt krańcowy równy jest utargowi krańcowemu w wysokości netto odbiorcy. 

Ceny transferowe w warunkach niedoskonałego rynku półproduktów
Model rynku niedoskonałego jest odwrotny do modelu rynku doskonale konkurencyjnego, który zakładał brak jakiejkolwiek zależności ceny od decyzji jakie podejmują dostawcy i odbiorcy, a które są związane z wielkością popytu i podaży. Zatem niedoskonała konkurencja wystąpi w odwrotnej sytuacji, gdy podaż dostawcy wysyłanej na rynek zewnętrzny będzie oddziaływała na poziom ceny rynkowej.


[1] P. Kabalski, Ceny transferowe w warunkach doskonale konkurencyjnego rynku półproduktów, [w:] Rachunkowość w zarządzaniu cenami transferowymi, Wydawnictwo Ośrodek Doradztwa i Doskonalenia Kadr Sp. z o.o., Gdańsk 2001, s. 20-23.
[2] Ibidem, s. 29.

© DMS TAX Sp. z o.o. 2014

Właściwe wsparcie
dla Twojego biznesu

Świadczymy usługi z zakresu:

 Zobacz >>

Masz kontrolę cen transferowych? Skorzystaj
z pomocy ekspertów DMS TAX.

Skontaktuj się z nami:

Kontrola cen

lub zadzwoń:
+48 71 79 25 991