top

Rachunek kosztów docelowych

Rachunek kosztów docelowych (ang. target costing) jest zagadnieniem obszernym znaczeniowo, dlatego też w literaturze istnieje wiele definicji, wskazujących na różne jego aspekty. Na potrzeby niniejszego artykułu będziemy go definiować jako system zarządzania kosztami  produktu wprowadzanego na rynek z założeniem, którym jest osiągnięcie określonej marży zysku w całym cyklu życia danego produktu przy uwzględnieniu wymagań rynku. Głównymi zadaniami jakie spełniać powinien target costing są:

  • orientacja na rynek, rozumiana jako zarządzanie kosztami ukierunkowane na wartości kreowane przez rynek zewnętrzny;
  • realizacja celów strategicznych przedsiębiorstwa w oparciu o wymogi rynku;
  • zarządzanie kosztami już na etapie prac nad nowym produktem;
  • gospodarowanie kosztami nowego produktu kierując się procesem weryfikacji poniesionych kosztów w stosunku do kosztów planowanych, w oparciu o wymagania stawiane przez rynek;
  • motywowanie pracowników wiążąc ich cele ze sprecyzowanymi wymogami rynkowymi.[1]

Rachunek kosztów docelowych stosuje się w szczególności przy: wprowadzaniu na rynek nowego produktu, w celu optymalizacji kosztów jakie przedsiębiorstwo ponosi w związku z już wytwarzanymi produktami i/lub wykonywanymi usługami bądź podczas planowania nowych procesów przedsiębiorstwa. Generalnie głównym założeniem przy stosowaniu target costing jest redukcja kosztów związanych z danym produktem. Cechami charakterystycznymi rachunku kosztów docelowych jest orientacja na klienta, ma on decydujące znaczenie w fazie projektowania produktu, cechuje go interdyscyplinarny charakter oraz pozwala on na analizę kosztów dla całego cyklu życia produktu. Przede wszystkim rachunek ten powinien być brany pod uwagę przez przedsiębiorstwa, które zakładają osiągnięcie sukcesu na silnie konkurencyjnym rynku. 

Interdyscyplinarny charakter rachunku kosztów docelowych, już w fazie planowania, wymaga zaangażowania różnych obszarów funkcjonalnych przedsiębiorstwa, a ponadto pozwala przewidzieć problemy, jakie mogą wystąpić na etapie produkcji i ich rozwiązania. W związku z czym przedsiębiorstwa posiadające prawidłowo funkcjonujący rachunek kosztów docelowych wprowadzają niewiele zmian po rozpoczęciu produkcji.[2]

Ponadto możemy wskazać, iż celem nadrzędnym target costing jest osiągniecie sprecyzowanej rentowności ze sprzedaży produktu w całym cyklu jego życia, w związku z czym pod uwagę bierze się wszystkie koszty w tym: koszty badań rozwojowych, koszty produkcji oraz koszty wyjścia produktu z rynku. Poza tym rachunek kosztów docelowych uważany jest również za instrument o charakterze strategicznym, gdyż wpływa on na trzy zmienne: cenę, jakość i funkcjonalność produktu; kieruje się wymaganiami rynku i potencjalnych klientów oraz wpływa na długookresową perspektywę zarządzania kosztami. Wskazane powyżej czynniki niewątpliwie przemawiają za tym, iż target costing to narzędzie strategiczne przedsiębiorstwa, dzięki niemu zarząd firmy ma pełną kontrolę nad produkowanymi wyrobami bądź świadczonymi usługami oraz świadomie może kreować ich wizerunek na konkurencyjnym rynku.

Istotę rachunku kosztów docelowych przedstawić można za pomocą wzoru:

cena – oczekiwana marża zysku = koszt docelowy[3]

Mianem kosztu docelowego określa się maksymalny jednostkowy koszt produktu, jaki może zostać poniesiony przez przedsiębiorstwo przy uwzględnieniu wszystkich kosztów jakie mogą wystąpić podczas cyklu życia produktu. Przedsiębiorstwa funkcjonujące na konkurencyjnym rynku muszą brać pod uwagę to, iż w target costing cenę produktu narzuca rynek. Z kolei rynek ustalając cenę kieruje się wartością jaką dany produkt niesie z sobą dla klientów. Czyli można wskazać, że wartość tę kreuje przede wszystkim funkcjonalność tego produktu, jego wizerunek oraz wizerunek całego przedsiębiorstwa, jaki i relacje z klientami. Zatem to klienci decydują o cenie, a nie oczekiwania przedsiębiorstwa. Jednak, aby oczekiwania klientów były spełnione co do danego produktu, a co za tym idzie jego cena była wyższa, przedsiębiorstwo musi spełniać oczekiwania klientów. Może to zrobić poprzez np. zwiększanie jakości produktu czy podwyższanie jego funkcjonalności. Stosowanie takich zabiegów pozwoli przedsiębiorstwu na sterowanie ceną produktu oferowanego na rynku.

Należy również wskazać, że metodologia ustalania rachunku kosztów jest różna od metodologii „koszt plus”. Cena jaką przedsiębiorstwo może osiągnąć oraz planowany poziom marży przesądza o poziomie kosztów. Zatem przed podjęciem decyzji o wprowadzeniu nowego produktu na rynek, przedsiębiorstwo musi osiągnąć koszt docelowy.

W rachunku kosztów docelowych możemy wyróżnić trzy jego etapy: ustalenie kosztu docelowego, ustalenie kosztu możliwego do osiągnięcia oraz podejmowanie działań, które mają na celu osiągnięcie kosztu docelowego.  

Etap pierwszy związany jest z ustaleniem różnicy pomiędzy ceną (jaka jest możliwa do osiągnięcia) a planowaną marżą. Cena, o której mowa powyżej jest uśrednioną ceną jaką przedsiębiorstwo może uzyskać w całym cyklu życia produktu, oczywiście zakładając udział w rynku. Z kolei planowana marża to średnia marża jaką przedsiębiorstwo oczekuje zrealizować na sprzedaży nowego produktu.

W ramach drugiego etapu rachunku kosztów docelowych ustalany jest koszt możliwy do osiągnięcia. Kosztem możliwym do osiągnięcia określa się jednostkowy koszt przeciętny danego produktu, który obejmuje koszty planowania, produkcji, dystrybucji, obsługi posprzedażowej oraz koszty związane z wycofaniem danego produktu z rynku.

Ostatni, trzeci etap, polega na podjęciu działań, które mają na celu osiągnięcie kosztu docelowego. Przedsiębiorstwa w procesie tworzenia nowego produktu mają do dyspozycji instrumenty mogące je wspomóc w celu osiągnięcia kosztu docelowego. Jednym z pierwszych działań jest analiza wartości nowego produktu, polegająca na ustaleniu relacji pomiędzy wskaźnikami produktu jakie dostrzega klient, a kosztami jakie przedsiębiorstwo musi ponieść, aby zapewnić spełnienie tych parametrów. Kolejnym działaniem jest kaizen costing, które polega na stopniowym doskonaleniu procesów zachodzących w przedsiębiorstwie za pomocą poprawek efektywności. Angażuje przedsiębiorstwo jako całość do ulepszania jego działań. Wprowadzanie poprawek i działań ciągłego ulepszania wpływa na stopniową redukcję kosztów.

Następnym działaniem jakie pozwala firmie na osiągnięcie kosztu docelowego może być proces projektowania produktu zmierzający do łatwiejszego produkowania i obsługi posprzedażowej. W ramach tego działania klient już podczas nabycia produktu zastanawia się nad kosztami jakie będzie musiał ponieść w związku z obsługą, instalacją, naprawą oraz likwidacją danego produktu.

Kolejnym z działań jest strategia wspólnych platform produktów, gdzie platformę produktu można określić jako liczbę podsystemów i struktur, które można zastosować w wielu różnych produktach. W praktyce istnieje taki pogląd, iż jeżeli jest to możliwe, to wszystkie elementy w grupach produktów niewidoczne dla klienta, powinny być takie same.

Ponadto firmy mogą również efektywnie zarządzać zasobami wykorzystywanymi w działalności badawczo – rozwojowej. Zasoby angażowane mogą wyróżniać się unikalnymi cechami, które mają wpływ na nieopłacalność ich zbywania w okresie niepełnego wykorzystania, gdyż dla przedsiębiorstwa działanie takie może nie przynieść zamierzonych korzyści z punktu widzenia długoterminowego planu działania. W związku z tym dla firmy korzystniej jest zainwestować np. w pracownika będącego specjalistą w danej dziedzinie i podczas okresu niepełnego jego wykorzystania utrzymywanie takiej osoby, aniżeli inwestycja w kolejne poszukiwania pracownika.

Ostatnim działaniem jakie ma znaczenie w etapie podejmowania działań mających na celu osiągnięcie kosztu docelowego, jest wpływ czasu wdrożenia na rentowność nowych produktów i technologii. Istotnym elementem finansowego i rynkowego sukcesu we wdrożeniu nowego produktu jest czas, jaki jest potrzebny, aby wprowadzić dany produkt do sprzedaży. Każde opóźnienie związane z wprowadzeniem nowego produktu na rynek generuje dla przedsiębiorstwa duże koszty, które nie niosą za sobą zysku dla firmy.[4]

Podsumowując, w rachunku kosztów docelowych najważniejszą zasadą jest niezmienność docelowego kosztu danego produktu. W sytuacji, gdy określone koszty ulegają zwiększeniu, eliminuje się ten wzrost dzięki obniżaniu innych kosztów mających znaczenie w fazie życia danego produktu. Bowiem nie powinno się zwiększać ceny danego dobra w sytuacji, gdy koszty z nim związane wzrastają. Cenę produktu można zwiększyć tylko i wyłącznie w przypadku ulepszenia produktu bądź zwiększenia np. jego użyteczności lub jakości kierując się potrzebami klienta i akceptacją zmian w danym produkcie przez rynek. Zatem przedsiębiorstwo nastawione na sukces, które planuje wprowadzić na rynek nowy produkt, powinno w swoim działaniu kierować się rachunkiem kosztów docelowych oraz umiejętnym podejmowaniem strategicznych decyzji, które to działania pozwolą na uzyskanie oczekiwanego zysku operacyjnego.

 


[1] M. Pielaszek, Rachunek kosztów docelowych, [w:] Controlling kosztów i rachunkowość zarządcza, pod red. nauk. G. K. Świderska, Wydawnictwo Difin, Warszawa 2010, s. 351.
[2] S. Sojak, H. Jóźwiak, Rachunek kosztów docelowych, Oficyna Ekonomiczna, Kraków 2004, s. 80.
[3] Ibidem. 
[4] Ibidem, s. 353-383. 

© DMS TAX Sp. z o.o. 2014

Właściwe wsparcie
dla Twojego biznesu

Świadczymy usługi z zakresu:

 Zobacz >>

Masz kontrolę cen transferowych? Skorzystaj
z pomocy ekspertów DMS TAX.

Skontaktuj się z nami:

Kontrola cen

lub zadzwoń:
+48 71 79 25 991