top

Rachunek kosztów działań

Rachunek kosztów działań (ang. activity-based costing, ABC) jest metodą pomiaru oraz analizy kosztów działań i obiektów kosztowych (wyrobów, usług, klientów, kanałów dystrybucji), polegającą na powiązaniu zużycia zasobów z działaniami oraz działań z obiektami kosztowymi na podstawie stopnia ich wykorzystania.[1]

Rachunek kosztów działań niweluje mankamenty tradycyjnych systemów księgowych w zakresie prawidłowej kalkulacji kosztów oraz rentowności poszczególnych produktów, jak i klientów przedsiębiorstwa. Uznaje się go za menedżerski rachunek kosztów, który służy wspieraniu procesów związanych z zarządzaniem przedsiębiorstwem.

Charakteryzuje się tym, iż dostarcza znacznie obszerniejszych informacji niż pozostałe (tradycyjne) systemy rachunku kosztów. Nie mniej jednak, aby skorzystać z modelu rachunku kosztów działań, przedsiębiorstwo musi się liczyć z poniesieniem znacznych kosztów związanych np. z zakupem usług doradczych od specjalistów zajmujących się tą dziedziną bądź też z zakupem nowego oprogramowania. Ponadto nieuniknionym będzie również zwiększone zaangażowanie kadry managerskiej w trakcie trwania procesu wdrażania rachunku kosztów działań w firmie.

W ramach ABC przedsiębiorstwo traktowane jest jako źródło do podejmowania działań koniecznych przy produkcji, a następnie sprzedaży wytworzonych produktów. Takie działania obejmują np. zaopatrzenie w surowce i półprodukty, magazynowanie, koordynacja produkcji, zapewnienie maszyn i urządzeń, przeprowadzenie kontroli jakości produktów oraz odpowiednie przygotowanie ich do wysyłki, wydanie produktów oraz działania związane z planowaniem produkcji. Zatem rachunek kosztów działań prezentuje przepływ kosztów związanych z zasobami jakie dane przedsiębiorstwo wykorzystuje w celu realizacji podjętych działań.

Rachunek kosztów działań jak wspomniano już wcześniej różni się od tradycyjnych rachunków kosztów. Pierwszą z takich różnic jest to, że do rozliczania kosztów pośrednich w ABC stosuje się wiele podstaw rozliczania, a zależy to od ilości działań wraz z przypisaną poszczególnym działaniom wielkością kosztów. Stosowanymi kluczami podziałowymi we wskazanym rachunku kosztów mogą być: ilość kontroli, ilość serii produkcyjnych, liczba przemieszczeń danego produktu wewnątrz przedsiębiorstwa, itp.

W przypadku firm, które nie zajmują się bezpośrednio produkcją w pierwszej kolejności wskazanym jest analiza posiadanych zasobów oraz ustalenie ich kosztów. Kolejnym działaniem jest identyfikacja nośników kosztów zasobów dzięki czemu możliwym będzie rozliczenie kosztów zasobów w stosunku do wymienionych powyżej działań. Następnie określone we wskazany sposób koszty działań rozlicza się posługując się nośnikami kosztów działań na poszczególne obiekty przedsiębiorstwa np. produkty i usługi, odbiorców, kanały dystrybucji, itp.

Tak, jak w każdym z rachunku kosztów, również w ABC możliwe jest wskazanie słabych i mocnych stron.

Mocne strony rachunku kosztów działań:

  • niwelacja mankamentów tradycyjnych systemów księgowych w związku z kalkulacją kosztów oraz rentownością mierzoną w stosunku do poszczególnych klientów i produktów danego przedsiębiorstwa,
  • wspieranie procesu zarządzania biznesowego przedsiębiorstwem,
  • eliminacja uśredniania i arbitralności w alokowaniu kosztów,
  • umożliwianie ustalenia wielkości kosztów zasobów, które nie zostały jeszcze wykorzystane,
  • wspieranie budżetowania kosztów procesów i działań przedsiębiorstwa,
  • przekazywanie informacji niezbędnych do określenia właściwych kosztów jednostkowych usług bądź produktów,
  • wspomaganie weryfikacji polityki cenowej firmy,
  • wspomaganie przedsiębiorstwa w uzyskaniu klarownej ewidencji kosztów posiadanych zasobów, umożliwiające kadrze zarządzającej podejmowanie trafnych decyzji zarządczych wpływających na zarządzanie poziomem oraz wykorzystaniem zasobów posiadanych przez przedsiębiorstwo.

Słabe strony rachunku kosztów działań:

  • utrudnienia w związku z procesem gromadzenia danych i informacji odnośnie nośników zasobów i działań,
  • trudności w uzyskaniu pełnej informacji co do czasochłonności działań oraz czasochłonności procesu opracowywania modelu rachunku kosztów działań wprowadzanego w przedsiębiorstwie,
  • rachunek kosztów działań nie bierze pod uwagę tradycyjnego procesu produkcji (nie uwzględnia on struktury funkcjonalnej danej organizacji, może również wpływać na zmiany w strukturze organizacyjnej przedsiębiorstwa, zmiany w procesie produkcji, zmiany obiegu dokumentów finansowych, jak również zmiany w ewidencji kosztów),
  • problemy w związku z zebraniem danych w nowych przekrojach działań,
  • konieczność zaangażowania w proces wdrożenia modelu ABC w przedsiębiorstwie kadry managerskiej jednostek organizacyjnych – duże wyzwanie dla całej grupy, gdyż wymaga to pełnej współpracy wszystkich kierowników w jednym wspólnym celu,
  • poniesienie dodatkowego wydatku w związku z zakupem nowego oprogramowania, jeśli obecne nie spełnia określonych wymogów,
  • poniesienie dodatkowych wydatków w związku z usługami doradczymi zakupionymi od firmy specjalizującej się w tego typu procesach,
  • czasochłonność i pracochłonność wdrożenia modelu rachunku kosztów działań,
  • zbyt duża liczba zdefiniowanych działań może doprowadzić do braku czytelności modelu ABC.

Dzięki wdrożeniu rachunku kosztów działań przedsiębiorstwo poprzez korzystanie ze strategicznego oraz operacyjnego zarządzania kosztami zwiększa swoją zyskowność oraz ułatwia zarządzanie relacjami z klientami i dostawcami. Warte wskazania jest również, iż dzięki wdrożeniu ABC kadra zarządzają dysponuje pełną informacją na temat prowadzonych działań, co z kolei wpływa na jej nastawienie się na obniżanie kosztów, a co za tym idzie zwiększanie zysków przedsiębiorstwa.[2]


[1] J. Miller, K. Pniewski, M. Polakowski, Zarządzanie kosztami działań, WIG-Press, Warszawa 2000, s. 43.
[2] Artykuł przygotowany na podstawie: R. Rasała, Co warto wiedzieć o rachunku kosztów działań przed jego wdrożeniem w firmie, „Controlling i rachunkowość zarządcza. Narzędzia dla controllera i analityka”, 2012, nr 7 i nr 8, ISSN 1428-8117, INDEKS 354333, s. 54-56, s. 53-56.

© DMS TAX Sp. z o.o. 2014

Właściwe wsparcie
dla Twojego biznesu

Świadczymy usługi z zakresu:

 Zobacz >>

Masz kontrolę cen transferowych? Skorzystaj
z pomocy ekspertów DMS TAX.

Skontaktuj się z nami:

Kontrola cen

lub zadzwoń:
+48 71 79 25 991