top

Rachunek kosztów zmiennych

Rachunek kosztów zmiennych jest jednym z klasycznych rachunków kosztów. Służy on jako narzędzie do krótkookresowego zarządzania kosztami w przedsiębiorstwie. Rachunek kosztów zmiennych powstał jako alternatywa dla rachunku kosztów pełnych i różni się od niego sposobem ujmowania kosztów produkcyjnych. W odniesieniu do cen transferowych rachunek ten znajduje zastosowanie w podejściu zwanym dwuczęściowym systemem cen transferowych. Cena transferowa jest w nim ustalana każdorazowo na poziomie kosztów zmiennych, a nabywca płaci dostawcy dodatkową opłatę, która ma za zadanie pokryć koszty stałe oraz wygenerować zwrot na zaangażowanych aktywach[1].

Rachunek kosztów zmiennych stworzono, ponieważ używany wcześniej powszechnie rachunek kosztów pełnych, obciążony jest wadami, które mogą prowadzić do podejmowania niewłaściwych decyzji zarządczych. Spowodowane są one przede wszystkim ujmowaniem wszystkich kosztów produkcji w koszcie wytworzenia wyrobu. Twórcy rachunku kosztów zmiennych zauważyli, że w przedsiębiorstwach następuje ciągły spadek udziału kosztów, które można bezpośrednio przypisać do danego produktu. Wzrasta natomiast udział kosztów pośrednich w kosztach całkowitych ponoszonych przez przedsiębiorstwo. Koszty te zgodnie z metodologią rachunku kosztów pełnych nie są grupowane według miejsca powstawania czy też procesu technologicznego, lecz w całości przypisywane do poszczególnych produktów wytworzonych w danym wydziale. Takie podejście uniemożliwia racjonalne ustalanie cen produktów i właściwą ocenę ich dochodowości dla przedsiębiorstwa. Menedżer nie otrzymuje bowiem informacji o tym, który produkt w największym stopniu wpływa na powstawanie kosztów wydziałowych i który w związku z powyższym powinien zostać wycofany lub zmodyfikowany tak, aby proces jego produkcji był mniej kosztowny.

Rachunek kosztów zmiennych bazuje na podziale kosztów całkowitych na koszty stałe i zmienne związane z określonym przedziałem czasu. Koszty stałe można zdefiniować jako nakłady ponoszone przez przedsiębiorstwo niezależnie od wielkości realizowanej produkcji. Są one niezmienne w określonym przedziale czasu i nie można manipulować ich wielkością bez radykalnych posunięć. Przykładem takich kosztów mogą być: amortyzacja budynków i maszyn, wynagrodzenia pracowników, koszty ogólnego zarządu czy odsetki od zadłużenia.  

Koszty zmienne są natomiast pochodną procesu technologicznego zachodzącego w przedsiębiorstwie w celu wytworzenia danego produktu i są uzależnione od wielkości produkcji. Oznacza to, że zmiany tego rodzaju kosztów mają charakter liniowy i posiadają tożsamy kierunek co zmiana wielkości produkcji, a gdy przedsiębiorstwo nic nie produkuje koszty zmienne równe są zeru. Od powyższej reguły zdarzają się jednak wyjątki. Czasami wraz ze wzrostem wielkości produkcji jednostkowe koszty zmienne mogą spadać ze względu na korzyści skali – wzrost wyspecjalizowania produkcji lub rabaty wynegocjowane przy dużych zamówieniach na surowce i materiały. Przykładem kosztów zmiennych są: roboczogodziny, zużycie mediów czy nakłady na surowce i materiały. Odnotować należy, że w długim horyzoncie czasowym wszystkie koszty mają charakter zmienny. Z tego powodu podział powstających w przedsiębiorstwie kosztów nie jest oczywisty i musi następować w odniesieniu do wybranego przedziału czasowego.

W przedsiębiorstwach korzystających z rachunku kosztów zmiennych produkty sprzedane są wyceniane w wysokości kosztu zmiennego poniesionego w związku z jego wytworzeniem. Podobnie określa się wartość półfabrykatów i produkcji w toku. Dzięki rozróżnieniu występujących w nim kosztów rachunek kosztów zmiennych odpowiada potrzebom planowania, kontroli i podejmowania decyzji w przedsiębiorstwie. Przykładowo, podział pojawiających się w przedsiębiorstwie kosztów na stałe i zmienne pozwala menedżerom przeprowadzać wiele różnych rachunków decyzyjnych.

Na uwagę zasługuje także fakt, że koszty zmienne są na ogół zależne od działań i decyzji podejmowanych wewnątrz przedsiębiorstwa, więc ich wysokość może być regulowana nawet w krótkim okresie. Ponadto korzystanie z informacji płynących z rachunku kosztów zmiennych pozwala wyeliminować wpływ poziomu zapasów na wynik finansowy oraz upraszcza ocenę efektywności wyników osiąganych przez różne jednostki wewnętrzne z punktu widzenia zysku i marży pokrycia. Dodatkową zaletą tego rachunku jest odzwierciedlenie wpływu zmian stopnia wykorzystania zdolności produkcyjnych na poziom analizowanych kosztów.

Nadmienić należy, że rachunek kosztów zmiennych znajduje zastosowanie jedynie w bieżącym zarządzaniu kosztami w przedsiębiorstwie. Nie nadaje się on dla celów sprawozdawczych, ponieważ procedura ustalania kosztu produktów za jego pomocą jest niezgodna z ustawowymi wymogami rachunkowości finansowej. 



[1] P. Kabalski, Rachunkowość w zarządzaniu cenami transferowymi, wyd. ODDK, Gdańsk 2001, s. 56

© DMS TAX Sp. z o.o. 2014

Właściwe wsparcie
dla Twojego biznesu

Świadczymy usługi z zakresu:

 Zobacz >>

Masz kontrolę cen transferowych? Skorzystaj
z pomocy ekspertów DMS TAX.

Skontaktuj się z nami:

Kontrola cen

lub zadzwoń:
+48 71 79 25 991