top

Zasady szczególne stosowane w zakresie dóbr niematerialnych

Wytyczne w sprawie cen transferowych dla przedsiębiorstw wielonarodowych oraz administracji podatkowych OECD w rozdziale VI wskazują na elementy pomocne przy ustaleniu czy warunki uzgodnione bądź narzucone w transakcjach zawieranych pomiędzy podmiotami powiązanymi, a dotyczące dóbr niematerialnych, zgodne są z zasadą pełnej konkurencji[1].

W rozdziale opisane zostały również właściwe, oparte o zasadę pełnej konkurencji metody, jakie powinny być wykorzystywane przy ustalaniu cen transferowych transakcji związanych z dobrami niematerialnymi,  będącymi przedmiotem zarówno działalności handlowej, jak i marketingowej. Ponadto wskazano również na problemy jakie powstają, gdy przedsiębiorstwa prowadzące działalność marketingową nie są prawnymi właścicielami zbywanych dóbr niematerialnych.

Według OECD, za dobra niematerialne uznaje się prawa do wykorzystania aktywów przemysłowych, takich jak patenty, znaki fabryczne, nazwy handlowe, projekty i modele, ponadto prawa własności intelektualnej (np. know-how) wraz z tajemnicą handlową oraz przemysłową.

Handlowe dobra niematerialne
Wyróżnić można handlowe dobra niematerialne obejmujące patenty, tajemnicę produkcji, projekty oraz modele, które są wykorzystywane do produkcji towarów lub świadczenia usług oraz te, które same w sobie są dobrami niematerialnymi, jak na przykład oprogramowanie komputerowe. Szczególnym typem handlowego mienia niematerialnego są dobra niematerialne związane z działalnością marketingową, jednakże mają one nieco odmienny charakter, gdyż stanowią one szczególny typ mienia niematerialnego.

Działalność marketingowa obejmuje nazwy i znaki handlowe, dzięki którym produkt jest rozpoznawalny na rynku. Dobra niematerialne takie jak znaki handlowe bądź fabryczne mogą być używane przez daną jednostkę tylko za zgodą i przyzwoleniem ich właściciela. Ponadto są one chronione prawem danego kraju i ze względu na to, iż dzięki znakowi handlowemu dany produkt jest rozpoznawalny na rynku zewnętrznym używać go można do konkretnych towarów bądź usług oferowanych przez dany podmiot. W marketingowym ujęciu dóbr niematerialnych znaczną rolę w ich wartości odgrywa autentyczność danego znaku i nazwy fabrycznej, jakość oferowanych produktów, ich dostępność, wydatki poniesione na ich wypromowanie, jak również przepisy prawa na nie wpływające. Ponadto sposób rozwinięcia sieci dystrybucyjnej również wpływa na wartość dóbr niematerialnych.

Know-how oraz tajemnice handlowe i przemysłowe są własnością intelektualną zaliczaną do dóbr niematerialnych wytwórczych bądź będących przedmiotem marketingu. Własność intelektualna w postaci know-how może być zarówno informacją, jak i umiejętnościami, które posiada dana jednostka odnośnie określonego tematu, będących jej wyłącznymi prawami własności. Ponadto jest ona swoistą wiedzą techniczną wpływającą na ciągły rozwój danego produktu oraz jego doskonalenie. Know-how może zatem obejmować technologię produkcji, poufne informacje związane z doświadczeniem przemysłowym, naukowym bądź handlowym nie objętych patentem. Posiadanie know-how w danej branży jest poufne i powinno być chronione przez daną jednostkę, ponieważ ujawnienie know-how może doprowadzić do obniżenia wartości danego dobra niematerialnego. Zatem dobra te są strategiczne dla przedsiębiorstw, gdyż odrywają znaczną rolę w działalności handlowej przedsiębiorstwa. Uwagę należy zwrócić na fakt, iż nie wszystkie koszty poniesione np. na prace badawczo-rozwojowe pozwalają na stworzenie wartościowego mienia niematerialnego oraz rezultaty niektórych z podjętych działań marketingowych będą odsunięte w czasie. Bowiem działalność marketingowa może przynosić rezultat w krótkim bądź w długim okresie czasu, dlatego też sposób traktowania takich działań będzie odgrywał ogromną rolę, gdy przystąpi się do analizy funkcjonalnej przy ocenie porównywalności na potrzeby badania cen transferowych.  

Stosowanie zasady pełnej konkurencji (ceny rynkowej)
W ramach niniejszego podrozdziału wytycznych OECD, zasada stosowania pełnej konkurencji ma zastosowanie również w przypadku ustalania cen transferowych pomiędzy podmiotami powiązanymi w przypadku dóbr niematerialnych.

Przy dobrach niematerialnych trudno czasami zachować w pełni zasadę pełnej konkurencji, gdyż mogą one mieć szczególny charakter, utrudniający ustalenie wartości transakcji na zasadach rynkowych, gdyż na rynku zewnętrznym może nie być porównywalnej transakcji do tej, jaką zamierzają zawrzeć spółki zależne. Poza tym mogą się również zdarzyć takie sytuacje, że podmioty powiązane stosują sposób transferu cen, jakiego nie zastosowałyby podmioty niezależne. Spowodowane to może być na przykład względami handlowymi. Celem niniejszego podrozdziału Wytycznych jest wyjaśnienie, iż przy ustalaniu porównywalności danej transakcji z rynkiem zewnętrznym należy uwzględnić wszystkie fakty i okoliczności, które towarzyszą tym transakcjom.

Dobra niematerialne mogą być transferowane na przykład podczas sprzedaży lub zapłaty za należności licencyjne w ramach zawartej pomiędzy podmiotami zależnymi umowy. Wynagrodzenie za użytkowanie dobra niematerialnego (know-how) strony danej transakcji mogą ustalić łącznie wraz z wartością sprzedaży danego produktu. Związane to jest z tym, iż sprzedając dany produkt tylko producent ma wiedzę na temat jego użytkowania (np. oprogramowanie) dlatego też wraz z produktem, sprzedawana jest również wartość niematerialna. Zatem dane przedsiębiorstwo może przyznać, podmiotowi nabywającemu, prawo do korzystania z danego znaku fabrycznego, patentu, tajemnicy handlowej, których jest właścicielem i pobierać za to opłaty od podmiotu, który dokonuje zakupu tych dóbr. Strony zawierając transakcje związane z udostępnianiem dóbr niematerialnych powinny kierować się zasadą pełnej konkurencji. Przy tym należy wziąć pod uwagę nie tylko warunki umowy, ale również korzyści jakie uzyskał beneficjent np. w przypadku uzyskania know-how na temat technologii produkcji.

Stosując zasady wolnorynkowe należy wziąć pod uwagę szczególne czynniki, które są właściwe dla porównywalności transakcji, zawartej pomiędzy podmiotami powiązanymi, a transakcjami dokonywanymi na wolnym rynku. Czynniki te powinny obejmować oczekiwania w zakresie zysków z mienia niematerialnego, ograniczenia zarówno eksportowe, jak i geograficzne, inwestycje kapitałowe, wydatki na prace rozwojowe oraz poziom rozwinięcia sieci dystrybucji. W przypadku patentów przy analizie porównywalności należy wziąć pod uwagę istotę patentu, czy jest on związany z produktem czy też z technologią produkcji. Pod uwagę trzeba również wziąć ryzyka związane z odpowiedzialnością za produkt, jak i środowisko.

Ponadto zapisy tego rozdziału wskazują, iż przy sprzedaży lub koncesji licencji dotyczącej dóbr niematerialnych, możliwa do zastosowania jest metoda ceny porównywalnej na wolnym rynku, w sytuacji gdy właściciel tego dobra przekazał zbliżone mienie również podmiotowi niepowiązanemu. Można również zastosować metodę ceny odprzedaży, jeśli przedsiębiorstwo powiązane podnajmuje licencję do podmiotów trzecich. Dobra niematerialne o znacznej wartości mogą być tak szczególnymi, unikatowymi, że trudno będzie na rynku znaleźć porównywalne dane, dlatego też zastosowanie tradycyjnych metod może być wówczas znacznie utrudnione. Dlatego też Wytyczne rekomendują stosowanie w takich sytuacjach metody podziału zysków.

W sytuacji gdy występuje problem z oceną mienia niematerialnego w momencie zawarcia transakcji podmioty powinny odwoływać się do sposobu, w jaki porównywalne przedsiębiorstwa niepowiązane przystąpiłyby w porównywalnych okolicznościach do ustalenia ceny przy uwzględnieniu niepewności szacunku. Jedną z możliwości, jaka pozwala na radzenie sobie przedsiębiorstw z powyższą niepewnością, jest stosowanie zysków antycypowanych z góry, uwzględniając przy tym wszelkie ekonomiczne czynniki jako sposobu określania ceny na początku transakcji. Niekiedy określanie ceny kierując się oczekiwanymi korzyściami nie zabezpiecza przed ryzykiem niepewnego oszacowania wartości transakcji.

Działalność marketingowa przedsiębiorstw, które nie są właścicielami znaków handlowych lub nazw firmowych
W sytuacji gdy działalność marketingowa prowadzona jest przez przedsiębiorstwa nie będące właścicielami promowanych przez nie znaków lub nazw firmowych, mogą pojawić się problemy podczas ustalania cen transferowych.

W takich przypadkach strony muszą bowiem określić sposób wynagradzania podmiotu, który prowadzi taką działalność. Ustalenia wymaga czy przedsiębiorstwo to należy wynagradzać jako dostawcę usługi (za promocję) czy też podmiot taki będzie w określonej części korzystał z dochodu przypisanego mieniu niematerialnemu, które jest przedmiotem marketingu.

W celu określenia prawa do korzystania z części dochodów przynależnych do mienia niematerialnego należy przeanalizować obowiązki i prawa stron, które wynikają z zawartej pomiędzy tymi stronami umowy. Dla oceny dochodu przypisywanego działalności marketingowej uwzględnić należy faktyczne zachowanie się stron na przestrzeni wielu lat. 

 


[1]Przygotowano na podstawie: OECD Transfer Pricing Guidelines for Multinational Enterprises and Tax Administrations, rozdz. VI, Paryż 2010.

© DMS TAX Sp. z o.o. 2014

Właściwe wsparcie
dla Twojego biznesu

Świadczymy usługi z zakresu:

 Zobacz >>

Masz kontrolę cen transferowych? Skorzystaj
z pomocy ekspertów DMS TAX.

Skontaktuj się z nami:

Kontrola cen

lub zadzwoń:
+48 71 79 25 991